Vũ trụ – một khái niệm vượt ra ngoài mọi giới hạn của trí tưởng tượng, nơi mà không gian và thời gian vươn dài vô định, tiếp tục giãn nở từ lúc chiếc đồng hồ của thời gian vừa khởi động. Trên nền trời đêm lặng lẽ, khi bạn nhìn thấy ánh sáng từ những vì sao xa xăm, đó là bạn đang nhìn vào một quá khứ hàng triệu, hàng tỷ năm ánh sáng. Nhưng điều gì đang xảy ra với chính không gian đó? Nó có tiếp tục mở rộng mãi mãi không? Hay rồi sẽ có lúc dừng lại, co lại như một nhịp thở vũ trụ trở về với chính mình?

Bức tranh về vũ trụ đang giãn nở

Ngay từ giây phút vụ nổ Big Bang xảy ra, khoảng 13,8 tỷ năm trước, vũ trụ đã bắt đầu một hành trình mở rộng không ngừng. Không phải các thiên thể đang di chuyển trong không gian, mà chính bản thân không gian đang mở rộng ra từng giây từng phút. Điều này có thể nghe như một ẩn dụ tâm linh sâu sắc – rằng thế giới không chỉ nằm bên ngoài kia, mà chính trong từng khoảnh khắc, mỗi chúng ta cũng đang “mở ra”, đang biến đổi và phát triển.

Khái niệm về giãn nở không chỉ là một quan sát thiên văn, nó còn là một lời nhắc nhở về bản chất luôn vận động, luôn thay đổi của mọi sự vật. Cũng như mọi sinh linh trong cõi đời, vũ trụ không đứng yên một giây khắc nào, và những câu hỏi lớn nhất tiếp tục ngân vang trong mỗi tâm trí tỉnh thức: Giãn nở đến bao giờ? Và liệu nó có kết thúc không?

Năng lượng tối – sự mơ hồ định hình số phận

Một trong những khám phá khoa học sâu sắc nhất thế kỷ 20 là việc các nhà thiên văn học nhận ra: vũ trụ không chỉ đang giãn nở, mà tốc độ giãn nở đang tăng lên. Vào thập niên 1990, thông qua việc nghiên cứu các siêu tân tinh loại Ia, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng những thiên hà ở xa đang rời xa chúng ta với tốc độ nhanh hơn dự kiến – điều này chỉ có thể được giải thích nếu tồn tại một thứ gì đó vô hình, đang tác động lực đẩy lên vũ trụ.

Thứ “gì đó” được gọi là năng lượng tối (dark energy). Nó chiếm khoảng 68% tổng năng lượng trong vũ trụ, điều khiển quá trình tăng tốc của sự giãn nở. Nhưng ta vẫn không biết nó thực chất là gì. Một mặt, nó mang trong mình quyền lực thầm lặng làm giãn tách các thiên hà. Mặt khác, nó đặt ra câu hỏi sâu thẳm bậc nhất: liệu vũ trụ có kết thúc, hay là sự giãn nở sẽ kéo dài mãi mãi cho đến khi loãng nhạt và cô đơn?

Những kịch bản có thể xảy ra cho số phận vũ trụ

Lịch sử vũ trụ cũng là một hành trình chiêm nghiệm về vô thường, về sinh – diệt – chuyển hóa. Dựa trên các mô hình vũ trụ học hiện tại, có ba kịch bản chính có thể xảy ra với vũ trụ:

• Big Freeze – Cái chết lạnh: Nếu năng lượng tối tiếp tục “thống trị” vũ trụ như hiện nay, thì các thiên hà sẽ trôi ra xa nhau mãi mãi. Các ngôi sao sẽ hết nhiên liệu, và vũ trụ sẽ trở thành một vùng không gian lạnh giá, tối tăm, nơi ánh sáng không còn hiện diện. Đó là sự tĩnh lặng tuyệt đối – một bản hòa âm cuối cùng của thời gian.
• Big Crunch – Sự sụp đổ lớn: Nếu lực hấp dẫn chiếm ưu thế, vũ trụ sẽ dừng giãn nở và bắt đầu co lại. Toàn bộ không gian sẽ bị nén về một điểm kỳ dị – trái ngược hoàn toàn với Big Bang. Có thể đó là cái kết, hoặc là chu kỳ khởi đầu cho một vũ trụ mới.
• Big Rip – Sự xé toạc lớn: Nếu năng lượng tối không chỉ làm giãn nở mà còn tăng tốc không ngừng, thì đến một lúc nào đó mọi liên kết vật lý – từ các thiên hà, sao, hành tinh… cho đến nguyên tử – sẽ bị xé toạc. Vũ trụ sẽ tan rã trong một sự phân rã vô hình nhưng không thể cưỡng lại được.

Ba kịch bản, ba vần thơ vũ trụ dở dang. Và mỗi giả thuyết lại mở ra lối đi vào sự chiêm nghiệm con người với vạn vật: Chúng ta cũng là hạt bụi nhỏ trong cơn giãn nở ấy, đang tìm kiếm một ánh sáng bên trong giữa bóng tối vô biên.

Thiền định trong vũ trụ quan – Khi cái Tôi tan chảy vào vô biên

Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi thiền dưới bầu trời đêm tĩnh lặng. Không còn ranh giới giữa bản thân và khoảng không bên ngoài. Khi tập trung vào hơi thở – bạn đang đồng điệu với nhịp thở của vũ trụ. Mỗi lần hít vào, như đang gom những vì sao về phía mình. Mỗi lần thở ra, như mở rộng vũ trụ trở lại.

Giãn nở không chỉ là tiến trình khoa học, nó cũng là một biểu tượng của phát triển nội tâm. Khi tâm ta giãn mở, vượt qua biên giới của bản ngã, chúng ta không còn cảm thấy tách biệt với thế giới xung quanh. Chúng ta trở thành một phần của nhịp điệu vũ trụ – không còn hỏi vũ trụ kéo dài đến bao giờ, mà tự mình trở thành hành trình đó.

Trong ánh nhìn của các thiền sư, không có “tôi” và “vũ trụ”, chỉ là một dòng chảy duy nhất. Khi hiểu được chân lý đó, những câu hỏi mang tính khoa học sâu xa: “Vũ trụ sẽ dừng lại khi nào?” sẽ nhường chỗ cho câu hỏi tinh tế hơn: “Tôi có đang sống đúng với nhịp độ của vũ trụ trong chính bản thân mình không?”

Từ vi mô đến vĩ mô – Bản thể hòa với vũ trụ

Thật kỳ lạ khi những hạt proton trong cơ thể bạn, hàng tỷ năm trước từng là một phần của các vụ nổ siêu tân tinh. Chúng bay trong không gian, kết tinh và trở thành bạn của hôm nay. Vũ trụ không ở ngoài bạn – nó là bạn.

Và giãn nở của vũ trụ cũng chính là giãn nở của tri thức, cảm thức, ý thức trong hành trình phát triển bản thân. Khi một người dấn thân vào con đường tỉnh thức, tâm linh, thiền định, họ không khác gì vũ trụ đang học cách mở rộng thêm chiều sâu bên trong chính nó.

Chúng ta sống trong thời đại mà khoa học và tâm linh không còn mâu thuẫn – mà đồng hành. Những viễn cảnh về cái kết của vũ trụ là cách nhắc nhở chúng ta sống trọn vẹn từng khoảnh khắc. Nắm bắt giây phút hiện tại cũng quan trọng như hình dung hàng tỷ năm sau thế giới ra sao.

Kết luận: Khi vũ trụ dừng lại là lúc bạn trở về

Vũ trụ sẽ dừng lại khi mọi thứ trở về yên tĩnh, khi ánh sáng tàn lụi, hoặc khi mọi điều đã trải nghiệm và tan biến. Nhưng bản chất thực sự không nằm ở điểm kết, mà ở hành trình bất tận của sự chuyển hóa. Cũng như con người – lớn lên, học hỏi, đau khổ, hạnh phúc, rồi lặng lẽ mang tất cả trở về bên trong.

Vũ trụ giãn nở, và ta thở. Vũ trụ tan rã, và ta an nhiên. Điều quan trọng không phải là đến khi nào vũ trụ ngừng giãn nở, mà là đến khi nào ta ngừng kháng cự chính mình, và hòa vào nhịp đập thiêng liêng của đời sống.