Mỗi đêm khi ngước nhìn bầu trời đầy sao, từ sâu trong ánh mắt lấp lánh đó là một câu hỏi muôn thuở: Vũ trụ có giới hạn không? Và nếu có – nơi nào là điểm kết thúc của cõi vô tận ấy? Câu hỏi ấy không chỉ thuộc về khoa học mà còn vang vọng trong trái tim của những linh hồn đau đáu đi tìm sự thật, ý nghĩa sống và chốn về cho nội tâm mình.

Vũ trụ trong mắt khoa học hiện đại

Về mặt vật lý, vũ trụ là không gian nơi tất cả vật chất, năng lượng, hành tinh, sao và thiên hà tồn tại. Thuyết tương đối tổng quát của Einstein cho chúng ta một khung lý thuyết vững chắc đề cập đến sự cong của không-thời gian và cách vũ trụ mở rộng hoặc co lại.

Các nhà khoa học xác nhận rằng vũ trụ đang ngày một mở rộng với tốc độ ngày càng nhanh, nhờ vào phát hiện về “sự trôi dạt đỏ” (redshift) của các thiên hà xa xôi. Vũ trụ không đứng yên, mà như một hơi thở dài đang bung nở không ngừng sau vụ nổ lớn – Big Bang.

Hiện nay, giới hạn mà kính viễn vọng Hubble có thể quan sát đạt đến khoảng 13.8 tỷ năm ánh sáng – tức ánh sáng từ các vật thể xa xôi đó đã mất gần 14 tỷ năm để đến được mắt ta. Nhưng điều này không có nghĩa là vũ trụ kết thúc ở đó. Giới hạn quan sát không đồng nghĩa với giới hạn vật lý. Không gian có thể vẫn tiếp tục mở rộng vượt ngoài khả năng nhận thức hiện tại của nhân loại.

Không gian vô hạn hay một vòng tròn khép kín?

Một giả thuyết được nhiều nhà vũ trụ học ủng hộ là vũ trụ có thể không có biên giới – nó hoặc là vô hạn hoàn toàn, hoặc có cấu trúc “khép kín”, như bề mặt quả cầu. Tưởng tượng bạn là một sinh vật hai chiều sống trên bề mặt Trái Đất: không nơi nào là “điểm kết thúc” của một đường tròn, nhưng vẫn có giới hạn về hình học của không gian mà bạn tồn tại.

Nếu vũ trụ là một hình cầu bốn chiều, nó vẫn hữu hạn nhưng không biên. Một người du hành đủ lâu trong không gian đó có thể quay lại điểm xuất phát mà không bao giờ gặp được một “bức tường” hay ranh giới.

Chính vì thế, câu hỏi “Vũ trụ có giới hạn không?” có thể chỉ là sản phẩm của tư duy tuyến tính – nơi mà cái đầu và cái cuối luôn ràng buộc nhận thức chúng ta. Trong khi không-thời gian có thể theo logic hoàn toàn khác với trực giác con người.

Chạm đến giới hạn – từ cái hữu hạn sang cái bất tận

Từ góc nhìn của thiền định và tâm linh, vũ trụ không đơn thuần là không gian vật lý. Nó là đại dương năng lượng vẫy gọi sự thức tỉnh của linh hồn. Khi ta tĩnh lặng bên trong, kết nối với “vũ trụ nội tâm”, câu hỏi về giới hạn bắt đầu tan biến.

Trong thiền sâu, người hành giả không cần đi đâu để tìm biên giới ngoài kia, vì bên trong đã chứa cả cõi vô lượng. Sự phân chia giữa bên trong và bên ngoài, giữa cái tôi và toàn thể, mờ nhạt dần như làn sương buổi sáng.

• Vũ trụ vật lý mở rộng mãi mãi – hay đang dần uốn cong về bản thân nó
• Vũ trụ nội tâm không có điểm dừng – vì ý thức là dòng chảy bất tận
• Giới hạn thực sự có thể chỉ là ảo tưởng của bản ngã

Khi hành trình phát triển bản thân đi sâu vào nhận thức, chúng ta nhận ra rằng giới hạn không nằm ngoài kia, mà nằm trong ta. Sự sợ hãi điều bất định, nỗi lo về điều chưa biết, và cái tôi đòi hỏi sự an toàn – chính là những bức tường mà ta dựng lên quanh mình.

Khoa học và tâm linh – hai ống kính soi rọi cùng một chân trời

Khoa học vũ trụ tiến xa từng ngày, mở ra những khả năng vô tận về không gian đa chiều, các chiều không gian ẩn và ý tưởng về “đa vũ trụ” – nơi mà vô số thế giới song song cùng tồn tại. Tưởng tượng rằng mọi khả năng đều có thể xảy ra ở một vũ trụ nào đó, và mỗi lựa chọn của chúng ta phân tách một dòng thời gian mới.

Trong khi đó, tâm linh dạy ta rằng mỗi linh hồn là một vũ trụ thu nhỏ. Vậy nếu ta thật sự là một vũ trụ, và bên ngoài chỉ là phản chiếu của nội tâm, thì điều gì mới là thực? Điều nào có giới hạn, và điều nào là vô hạn?

Một lý thuyết thú vị trong vật lý lý thuyết là giả thuyết “toàn ảnh” (holographic universe) – cho rằng toàn bộ vũ trụ ba chiều có thể được mã hóa trên một bề mặt hai chiều. Điều này không chỉ là một khám phá vật lý, mà ẩn sâu trong đó là ẩn dụ tâm linh mạnh mẽ: Mỗi phần phản ánh toàn thể, và toàn thể nằm trong từng phần.

Đâu là điểm kết thúc của vũ trụ?

Câu trả lời là: Có thể không có điểm kết thúc. Hoặc điểm kết thúc cũng chính là điểm bắt đầu. Giống như vòng tròn, chu kỳ, luân hồi, và dòng chảy năng lượng, vũ trụ không nhằm dẫn chúng ta đến “đích đến”, mà là hành trình để trở về.

Những nền triết học cổ như đạo Lão đã nói: “Vạn vật quay về nguồn gốc là sự yên tịnh. Sự yên tịnh gọi là trở về số phận.” Điểm kết thúc của vũ trụ có thể không nằm trong không gian hữu hình, mà là sự trở về với cái không – nơi mọi định nghĩa tan biến và chỉ còn lại sự hiện hữu thuần khiết.

Biên giới của vũ trụ bên ngoài chính là tượng trưng cho giới hạn của tâm trí chưa thức tỉnh. Khi ta chạm vào không gian bên trong chính mình – không bị định lượng bởi thời gian, không bị ràng buộc bởi hình tướng – mọi giới hạn đều tan rã như gió thoảng qua rừng thiền.

Tóm gọn: Biên giới nằm ở nhận thức

Vũ trụ có thể hữu hạn, hoặc vô hạn. Có thể nó kết thúc ở một nơi nào đó, hoặc là không bao giờ kết thúc. Nhưng quan trọng hơn, chính trải nghiệm nội tâm, khả năng nhận biết và kết nối của ta với chính mình là điều quyết định giới hạn thực sự.

Khi bạn ngồi xuống, hít một hơi thật sâu và nhắm mắt lại, bạn có thể cảm nhận được một “không gian” vô hạn bên trong. Không cần rời khỏi Trái Đất, bạn đã có thể du hành qua những tầng trời của ý thức, bước qua mọi dải ngân hà của trí tuệ và tình thương.

Trong hành trình tìm kiếm giới hạn của vũ trụ, xin đừng quên rằng: Đôi mắt nhìn ra ngoài để mơ mộng, nhưng đôi mắt khép lại mới giúp ta thấy cả cõi vô cùng.